Historia Samorządowej Szkoły Muzycznej II stopnia w Żorach, ściśle zresztą powiązana z działalnością PSM I stopnia, rozpoczyna się w roku szkolnym 1997/1998, kiedy to z dniem 1 września otwiera swoje podwoje dla wyłonionej na drodze konkursu uzdolnionej młodzieży, w tym absolwentów PSM I st. Pierwsze kroki w celu powstania tej instytucji podjęte zostały już rok wcześniej. Z inicjatywy p. mgr Jadwigi Barańskiej, ówczesnej pani dyrektor PSM I st., a przy aprobacie władz miasta rozpoczęto działania mające na celu utworzenie SSM II stopnia w Żorach (Uchwała Rady Miejskiej z 31 maja 1996 roku). 7 marca 1997 roku zaś prezydent miasta p. Jan Huzarewicz wraz z członkami Rady Miejskiej nadają akt założycielski i zatwierdzają SSM II stopnia jako jednostkę organizacyjną gminy Żory. Od tej pory dwa filary szkolnictwa muzycznego: podstawowy i średni na stałe wpisują się w krajobraz istniejących już żorskich szkół, a także zaznaczają się w świadomości mieszkańców miasta i okolic.

Obydwie szkoły  zlokalizowane w jednym budynku, wtedy jeszcze umiejscowionym na osiedlu Ks. Władysława, posiadające tę samą dyrekcję, praktycznie wspólne grono pedagogiczne i ten sam nadzór artystyczny (CEA) w Katowicach posiadają inną jednostkę prowadzącą. PSM I st. jest placówką finansowaną przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, SSM II st. natomiast funkcjonuje jako jednostka  finansowana z budżetu miasta.

Skromne warunki lokalowe, a jednocześnie wzrost liczby uczniów obydwu szkół zrodziły potrzebę zmiany siedziby. Dzięki staraniom pani dyrektor Jadwigi Barańskiej oraz przychylności Rady Miasta wraz z prezydentem Zygmuntem Łukaszczykiem już 7 stycznia 1998 roku zapadła decyzja o przeniesieniu placówek do budynku po SP nr 12 przy ulicy Dworcowej 6. Po jego remoncie i adaptacji dla potrzeb szkoły muzycznej już 1 września 1998 roku uczniowie rozpoczęli naukę w nowych pomieszczeniach. Zabytkowy budynek posiadający piękną salę kameralną, a także umiejscowienie jego w bliskości MOK-u zaprocentowały wzmożoną działalnością koncertową na terenie miasta.

W okresie 10-lecia istnienia SSM II st. niejednokrotnie sprawdziła się jako organizator życia muzycznego w mieście. Była inicjatorem koncertów okolicznościowych m. in. kolędowych, pasyjnych, rocznicowych i to z udziałem nie tylko uczniów, ale także najwybitniejszych muzyków i orkiestr naszego regionu np. NOSPR-u czy Filharmonii Śląskiej Katowicach. Niezaprzeczalnym dowodem takiej działalności jest m. in. nagranie płyty z koncertu, który odbył się w ramach Żorskich Obchodów Mozartowskich w związku z 250 rocznicą urodzin kompozytora. Płyta z dziełami Mozarta w wykonaniu pedagogów i uczniów, którym towarzyszą muzycy Filharmonii Śląskiej jest do nabycia w sekretariacie szkoły. Obecnie dzięki zaangażowaniu pani mgr Zofii Mańka-Błaszczyk, która od 3 lat sprawuje funkcję dyrektora obydwu szkół, a także aprobacie i zrozumieniu władz miasta powołana została do życia Żorska Orkiestra Kameralna. Z pewnością wypełni ona istniejącą dotychczas lukę w zakresie zespołów muzycznych tej rangi oraz stanie się ośrodkiem skupiającym wokół siebie wielu wyśmienitych muzyków oraz słuchaczy –melomanów.

Rokrocznie, już na stałe zamieszczone w kalendarzu imprez muzycznych miasta, odbywają się koncerty charytatywne, których pomysłodawcą była pani dyrektor Jadwiga Barańska. Koncerty z udziałem uczniów, także pedagogów szkoły początkowo organizowane na rzecz domu Pomocy Społecznej w Orzeszu (rok 2000,2001), a ostatnio dla żorskiego Hospicjum im. Jana Pawła II kontynuowali kolejni dyrektorzy: pan mgr Jacek Świtacz, który obejmował to stanowisko w latach 2002 - 2005  oraz obecnie sprawująca tę funkcję pani mgr Zofia Mańka-Błaszczyk.

W trakcie kadencji pani dyrektor Jadwigi Barańskiej szkoła podjęła nowatorską, jak na tamte czasy, działalność w zakresie rozpropagowywania muzyki jazzowej. Była miejscem, gdzie odbywał się kurs muzyczny dla grającej i śpiewającej młodzieży, w którym brali udział wybitni muzycy jazzowi: Brad Terry i Joachim Mencel (7-10. 12 1998 r.). Kurs, a także powołanie szkolnego Big-Bandu, który poprowadził pan mgr Michał Pradela cieszył się ogromnym zainteresowaniem młodzieży. Zaowocowało to licznymi koncertami muzyki jazzowej odbywającymi się w różnych miejscach miasta (MOK, rynek, sala kameralna budynku SSM, klub „Spinoza”), w których standardy muzyki jazzowej niejednokrotnie wykonywane były przez światowej sławy muzyków jazzowych, takich jak: Brad Terry, Jose Torres, Kurc Band, Grzegorz Karnas z zespołem. Skupiały one mnóstwo słuchaczy i cieszyły się  wielką popularnością, co zaprocentowało powołaniem nowej jednostki kulturalnej miasta Żorskiej Orkiestry Rozrywkowej, którą poprowadził pan Lothar Dziwoki, wybitny muzyk jazzowy.

Wśród uczniów SSM II st. niezwykle utalentowany okazał się Michał Barański, grający na kontrabasie, który w bardzo krótkim czasie rozpoczął swoja karierę w tej dziedzinie, a dzisiaj jest pierwszym absolwentem SSM, który otrzymał tytuł magistra sztuki z wyróżnieniem Instytutu Jazzu na I Wydziale Kompozycji, Interpretacji, Edukacji i Jazzu Akademii Muzycznej w Katowicach. Obecnie jest wziętym muzykiem jazzowym koncertującym w kraju i za granicą z największymi sławami muzyki tego gatunku  m.  in. Janem Ptaszynem Wróblewskim, Jose Torresem.

Szkoła była i nadal jest także miejscem spotkań-warsztatów muzycznych, które niejednokrotnie prowadzą wielcy mistrzowie – instrumentaliści, tacy jak np. wśród pianistów: prof. Andrzej Jasiński, Wojciech Świtała, wiolonczelistów: Ivan Monighetti (Rosja), Tomasz Strahl, gitarzystów: David Jacques (Kanada), Andrzej Wilkus, skrzypiec: Petr Grabowsky (Czechy). Lekcje mistrzowskie oraz koncerty z udziałem tych najwybitniejszych muzyków są dla  młodzieży szkolnej wielkim przeżyciem i doświadczeniem muzycznym na bardzo wysokim poziomie. Dzięki temu między innymi nasi uczniowie prezentując się w różnych kręgach muzycznych ( na festiwalach, przeglądach i konkursach) niejednokrotnie zajmują wysokie lokaty lub są ich finalistami. Do najzdolniejszych uczniów osiągających duże sukcesy w regionalnych, ale także ogólnopolskich imprezach należą z pewnością: w klasie wiolonczeli: Maria Ćmiel, Dominika Kontny, w klasie fletu: Martyna Bezdziecka, Magdalena Spleśniały, w klasie trąbki: Kamil Barciok, Gustaw Ogierman. Reprezentując tutejszą szkołę spełniają się jako młodzi adepci sztuki muzycznej, nabierają doświadczenia, przygotowują się do swojego przyszłego, trudnego zawodu muzyka. Jednocześnie pełnią rolę popularyzatorów muzyki klasycznej i są nośnikami wielkiej kultury w żorskim społeczeństwie. Obecnie do szkoły uczęszcza 48 uczniów z Żor i okolic (także z Rybnika, Mikołowa, Tychów), grono pedagogiczne natomiast liczy 20 nauczycieli o wysokich kwalifikacjach. SSM II st. może pochwalić się także 24 absolwentami, z czego 16 z nich kontynuuje naukę na studiach muzycznych.